|
: Intro :
ZSO 4 :
PATRONI KLAS na rok
szkolny 2009/2010
Zaznajomienie się z dziejami panowania Piastów
na Śląsku umożliwi uczniom poznanie trudnej historii pogranicza Polski, Czech,
Prus. Walka Piastów o niezależność, rozbicie księstwa śląskiego na coraz
mniejsze dzielnice, zagadnienia świadomości narodowej, przenikanie się kultur,
to tylko przykładowe zagadnienia, prześledzenie których może dać uczniom obraz
procesów państwotwórczych. Nie wszystkie postaci Piastów śląskich są spiżowe.
Biały i czarny najczęściej występują w różnych odcieniach szarości. Wielu
spośród naszych śląskich protoplastów zasługuje na uznanie swoją afirmacją
polskości jak np. Ludwik I Brzeski).
Inni jak Konrad Biały prędko zatracili tożsamość
swoich przodków. Izabela Czartoryska dzienniku z 1816 r. Dyliżansem przez Śląsk
zachwyca się: „Wchodząc do tego kościoła (Św. Krzyża, fundowanego przez Henryka
IV, ks. wrocławskiego) usłyszałam głośny śpiew ludu; wzruszyłam się ogromnie
słysząc te same co i u nas strofy śpiewane po polsku”.
Jerzy Harasymowicz-Broniuszyc w Banderia Prutenorum czyli chorągwie pruskie
podniesione roku pańskiego 1410, tak pisze w tle
chorągwi Konrada VII Białego, księcia ze Śląska :
„Gnić będziesz z hańby
na mierzwie uczynków
po wiek wieków
Jedyny któryś na ojczyznę
rękę szponiastą podniósł
Śląski Konradzie
orle czarny
w każdym piórze
zdradny”
Dzisiaj na szczęście dla żywych świadków historii, słowa: „Piastenschloss,
„Piastovské hrady” czy „Zamki piastowskie”: to tylko nazwy zamków usadowionych
na wysokich skałach. Z takim trudem ustalane przez wieki granice dzisiaj
świadomie są zacierane w ramach współpracy euroregionów: GLACENSIS
(Kłodzki), Sprewa-Neise-Bober, Sprewa-Nysa-Bóbr, Téšinské Slezsko,
Śląsk Cieszyński. Ich granice w pewien sposób pokrywają się z granicami
księstwa świdnickiego, głogowskiego czy cieszyńskiego.
DLACZEGO
PIASTOWIE ŚLĄSCY?
1.
Władysław II
Wygnaniec – założyciel dynastii Książąt Piastowskich Śląska był
w prostej linii potomkiem Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Wziął udział w II wyprawie
krzyżowej do Ziemi Świętej.
2.
Jerzy
Wilhelm - ostatni męski przedstawiciel książęcej linii Piastów.
3.
Bolesław
Rogatka lokował w 1242 roku Wrocław.
4.
Burzliwe
dzieje Piastów śląskich mogą być kanwą niejednego filmu przygodowego. Ich wady i
zalety znalazły odbicie w przydomkach: Bolesław Rogatka, Henryk Żelazny, Jan
Kropidło, Przemysław Noszak, Henryk IX z Blizną, Bolesław III Rozrzutny.
5.
Władysław
Opolczyk – książe śląski założył klasztor jasnogórski i sprowadził do Częstochowy
cudowny obraz Matki Boskiej.
6.
Henryk
Pobożny stawił opór walce z Batu chanem, ratując zachodnią kulturę przed nawałem
hord tatarskich.
7.
Ludwik I
Brzeski utrwalając tradycje piastowskie Śląska, ratował tym samym od zapomnienia
polskie tradycje ziemi śląskiej (Kronika książąt polskich).
8.
Wiele
księżniczek śląskich i żon książąt śląskich znalazło swoje miejsce w historii,
np:
¨
Ryksa
została królową Hiszpanii,
¨
Jadwiga,
żona Henryka I Brodatego została świętą i patronką Śląska.
10.
Gliwice
lokował książę opolski Władysław.
11.
Gliwice do
1532 roku były pod panowaniem Piastów Śląskich w obrębie księstwa opolsko -
raciborskiego, a następnie księstwa bytomsko-kozielskiego.
12.
Jerzy II,
książe brzeski przedstawiając na renesansowym frontonie zamku piastowskiego w
Brzegu 24 popiersia władców polskich i śląskich dał wspaniały dowód polskości
Śląska.
13.
Jan II
Dobry, ostatni książę z linii Piastów opolskich wydał kodyfikacje prawa
górniczego Ordunek górny.
14.
Henryk I
Brodaty ufundował klasztor cysterski w Henrykowie, w którym powstała Księga
Henrykowska. W niej znajduje się pierwsze zdanie w języku polskim: Day, at
ia probusa, a ti poziwai (pozwól, niech ja pomielę, a ty odpocznij).
15.
Ludwika -
ks. regentka brzesko-legnicka, ks. oławska, była fundatorką dzieła wyjątkowego w
skali europejskiej: figuralnego Mauzoleum Piastów w Legnicy, które stało się
wzorem dla galerii wiedeńskiej Habsburgów.
16.
Mauzoleum
Piastów w Krzeszowie ufundował Bolko I ks. Świdnicki. Rozbudowane
w latach 1728-1735 jest jednym z najwspanialszych zabytków sztuki na ziemiach
polskich. Świadczy o czci, jaką ludność Śląska niezależnie od jej świadomości
narodowej otaczała pamięć o sławnym królewskim rodowodzie Piastów.
17.
Mieszko
Plątonogi ks. raciborsko-cieszyński w 1210 r. opanował Kraków, gdzie zmarł jako
ostatni prawowity senior rozbitej na dzielnice Polski.
18.
Oświęcim był
nie tylko największym w Europie obozem koncentracyjnym. Od 1178 r. był siedzibą
kasztelanii, należała do piastowicza śląskiego Mieszka Plątonogiego.
19.
Katedra na
Ostrowie Tumskim, kościół Św. Krzyża fundacji Henryka Probusa, Śląski Wawel
(zamek w Brzegu) fundacji Fryderyka II i Jerzego II to najznamienitsze dzieła
architektury polskiej.
20.
Władysław
Opolczyk, Ludwik, ks. brzeski, Henryk XI, ks. legnicki, Wacław III, ks. cieszyński,
Chrystian, ks. legnicko-brzeski uważali się za prawowitych dziedziców sławnego
Królestwa Polskiego i myśleli o tronie polskim.
21.
Piastowie
śląscy byli bohaterami powieści J. I. Kraszewskiego „Królewscy synowie”. Zofia
Kossak w „Szaleńcach bożych” ukazała legendę św. Jadwigi, a w „Legnickim Polu”
dramatyczną śmierć Henryka Pobożnego.
22.
Bolko II,
ks. świdnicki zbudował najpiękniejsze zamki śląska: Bolków i Chojnik.
Krzysztof
Przybyłowicz
BIBLIOGRAFIA DOTYCZĄCA PIASTÓW ŚLĄSKICH:
v
Boras Z., Śląski książę renesansu i
jego hulaszczy żywot, Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1985 (dostępne w
bibliotece szkolnej)
v Boras Z., Książęta Piastowscy Śląska,
Katowice 1979 (w tym np. Kaganiec M., Henryk I Starszy książę ziębicki)
v Dobrowolski T., Sztuka na
Śląsku, Katowice-Wrocław 1948 (s.25- 52)
v
Dzieje Śląska w datach, Wydawnictwo ,,Rzeka”, Wrocław 2001
(książka zawiera tablice dotyczące Piastów)
v
Encyklopedia Szkolna Historii (dobrze opracowane hasła, w tym
dotyczące niektórych Piastów; dostępna w bibliotece szkolnej)
v
Frankiewicz P., Kaplica Piastowska w Opolu, towarzystwo Przyjaciół
Opola (dostępne w bibliotece szkolnej)
v Horwat J., Formowanie się miast Księstwa Opolsko – Raciborskiego
do połowy XIV w., Gliwice 1996 (w książce tej znajduje się dalsza bibliografia
tematyki)
v
Horwat J., Grzymisława księżniczka opolska, Rocznik muzeum w
Gliwicach, 1986
v Horwat J., Księstwo bytomskie i jego podziały do końca XV wieku,
Gliwice 1990
v Horwat J., Mieszko Plątonogi książę raciborski opolski oraz
krakowski 1131-1211 [w:] Cracovia-Polonia-Europa, Kraków 1995
v
Janczak J., Zarys dziejów kartografii śląskiej do końca XVIII
wieku, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1976 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v Jasiński K., Rodowód Piastów Śląskich, Wrocławskie Towarzystwo
Naukowe, Wrocław 1977 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v
Jurek T., Dziedzic Królestwa Polskiego, książę głogowski Henryk,
Poznań 1994
v
Jurek T., Konrad Głogowski... [w:]
,,Roczniki Historyczne” 54, 1988
v
Karłowska – Kamzowa A.,
Fundacje artystyczne księcia Ludwika I Brzeskiego, Instytut Śląski w
Opolu, Opole Wrocław 1970 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v
Karłowska- Kamzowa A. , Sztuka
Piastów śląskich w średniowieczu, Warszawa – Wrocław 1991
v
Korta W., Średniowieczna annalistyka
Śląska, Wrocław 1966
v
Książęta i księżne Górnego
Śląska- praca zbiorowa pod redakcją Antoniego Barciaka, Katowice 1995, (dostępne
w bibliotece szkolnej)
v
Machnicki J., Przewrotna Historia Polski do 1572, PW ,,MAC” S.A.
Kielecka Oficyna Wydawnicza Kielce 1999
v
Mały Słownik Kultury Dawnych Słowian, Wiedza Powszechna, Warszawa
1990 (s.286-289)
v
Mizia S., Historia śląska- popularny zarys dziejów, Wydawnictwo
,,Rzeka”, Wrocław 1997
v
Panic I., Książę cieszyński Przemysław Noszak, Cieszyn 1996
v
Piastowie – leksykon biograficzny, wydawnictwo Literackie, Kraków
1999 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v
Piotrowska – Andruszków E., Historia Gliwic od XIII wieku do współczesności,
Wydawnictwo ,,Śląsk”, Gliwice 1993
v
Poczet królów i książąt polskich, red. A.Garlicki, Warszawa 1984
v
Polski Słownik Biograficzny (kolejne tomy w zależności od danego
Piasta i jego miejsca w alfabecie)
v Snoch B., Protoplasta książąt śląskich, Wydawnictwo Śląsk,
Katowice 1985 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v
Szafrański F., Ludwik II brzesko-legnicki, Wrocław Warszawa Kraków
1972
v
Szczegóła H., Koniec panowania piastowskiego nad środkową Odrą,
Wydawnictwo Poznańskie 1968 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v Szołtysek M., Śląsk takie miejsce na Ziemi, Wydawnictwo Śląskie
ABC, Rybnik 1998 (dostępne w bibliotece szkolnej)
v
Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997
v
Żylińska J., Piastówny i żony Piastów, PIW, Warszawa 1972
(dostępne w bibliotece szkolnej)
Zebranie i opracowanie:
D.Malinowska, A.Trybała
|
